اقتصاد چرخشی در بستر فناوریهای هوشمند: تحلیلی کیفی از مضامین نوآوری، حکمرانی و پایداری
کلمات کلیدی:
اقتصاد چرخشی, فناوریهای هوشمند, پایداری, نوآوری فناورانه, حکمرانی دادهمحورچکیده
هدف: هدف این پژوهش، شناسایی و تبیین ابعاد کلیدی اقتصاد چرخشی در بستر فناوریهای هوشمند با تمرکز بر مضامین نوآوری فناورانه، حکمرانی دادهمحور و پایداری زنجیره ارزش بود.
روشها و مواد: پژوهش حاضر از نوع کیفی و با رویکرد تحلیل مضمون انجام شد. دادهها از طریق مرور نظاممند ادبیات علمی و بررسی ۱۲ مقاله منتخب در پایگاههای Scopus، Web of Science و ScienceDirect گردآوری شدند. انتخاب مقالات بر اساس معیارهای اعتبار علمی، ارتباط موضوعی و انتشار در بازه زمانی اخیر انجام گرفت. تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار NVivo 14 در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت پذیرفت و فرایند تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت.
یافتهها: نتایج تحلیل نشان داد که سه مضمون اصلی شامل نوآوری فناورانه، حکمرانی هوشمند و پایداری زنجیره ارزش، بنیانهای اصلی تحقق اقتصاد چرخشی در بستر فناوریهای هوشمند هستند. در بُعد نوآوری فناورانه، فناوریهایی چون اینترنت اشیاء، هوش مصنوعی و بلاکچین در بهینهسازی فرآیندها، کاهش ضایعات و افزایش شفافیت نقش کلیدی دارند. در محور حکمرانی، سیاستگذاری دادهمحور، مقررات سبز و همکاریهای چندبخشی بهعنوان عوامل تسهیلکننده معرفی شدند. همچنین در بُعد پایداری، طراحی چرخه عمر محصول، لجستیک معکوس و مدلهای کسبوکار اشتراکی از مهمترین مؤلفهها شناسایی گردیدند.
نتیجهگیری: اقتصاد چرخشی در بستر فناوریهای هوشمند تنها زمانی به موفقیت میرسد که نوآوری فناورانه با حکمرانی هوشمند و سیاستگذاری مبتنی بر داده تلفیق شود. یافتهها نشان میدهند که فناوریهای دیجیتال، شفافیت و کارایی را افزایش داده و زمینهساز پایداری اقتصادی و زیستمحیطی هستند. این نتایج میتواند راهنمای سیاستگذاران و مدیران صنعتی در طراحی چارچوبهای عملی برای تحقق توسعه پایدار باشد.
دانلودها
مراجع
Bocken, N. M. P., de Pauw, I., Bakker, C., & van der Grinten, B. (2021). Product design and business model strategies for a circular economy. Journal of Industrial and Production Engineering, 38(4), 235–246.
de Jesus, A., & Mendonça, S. (2023). Lost in transition? Drivers and barriers in the eco-innovation road to the circular economy. Ecological Economics, 206, 107–124.
Ellen MacArthur Foundation. (2019). Completing the picture: How the circular economy tackles climate change. Ellen MacArthur Foundation.
European Commission. (2022). EU Circular Economy Action Plan: For a cleaner and more competitive Europe. Brussels.
Geissdoerfer, M., Pieroni, M. P., Pigosso, D. C., & Soufani, K. (2020). Circular business models: A review. Journal of Cleaner Production, 277, 123–124.
Kirchherr, J., Reike, D., & Hekkert, M. (2020). Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions. Resources, Conservation and Recycling, 127, 221–232.
Kristoffersen, E., Mikalef, P., & Gupta, M. (2023). Big data analytics capabilities and circular economy implementation: A resource-based view. Technological Forecasting and Social Change, 185, 122–136.
Masi, D., Kumar, V., Garza-Reyes, J. A., & Godsell, J. (2023). Towards a more circular economy: Exploring the awareness, practices, and barriers from a European perspective. Supply Chain Management: An International Journal, 28(3), 367–382.
Murray, A., Skene, K., & Haynes, K. (2017). The circular economy: An interdisciplinary exploration of the concept and application in a global context. Journal of Business Ethics, 140(3), 369–380.
Pagoropoulos, A., Pigosso, D. C., & McAloone, T. C. (2017). The emergent role of digital technologies in the circular economy: A review. Procedia CIRP, 64, 19–24.
Pieroni, M. P., McAloone, T. C., & Pigosso, D. C. (2021). Business model innovation for circular economy and sustainability: A review of approaches. Journal of Cleaner Production, 284, 124–145.
Rosa, P., Sassanelli, C., Urbinati, A., Chiaroni, D., & Terzi, S. (2020). Assessing relations between circular economy and industry 4.0: A systematic literature review. International Journal of Production Research, 58(6), 1662–1687.
Sousa-Zomer, T. T., Magalhães, L., Zancul, E., & Cauchick-Miguel, P. A. (2022). Exploring the challenges for circular business implementation in manufacturing companies: An empirical investigation. Journal of Cleaner Production, 356, 131–145.